Fidelik, tohumların korunaklı bir kapta çimlendirilip saksıya ya da bahçeye taşınacak kadar güçlenene dek büyütüldüğü yerdir. Domates, biber ve patlıcan gibi sıcak sever sebzeler doğrudan toprağa ekilmek yerine fidelikte başlatılır; böylece mevsim birkaç hafta öne alınır ve zayıf fideler daha baştan elenir. Bu rehber, evde ve balkonda tohumdan fide yetiştirmenin adımlarını anlatır: doğru zaman, kap, yetiştirme ortamı, ekim derinliği, ışık, sulama, besleme ve şaşırtma.
Fidelik ne zaman hazırlanır?
Genel kural, fideyi dışarı çıkaracağınız tarihten geriye doğru saymaktır: domates ve patlıcan için son don tarihinden yaklaşık 6–8 hafta, biber için 8–10 hafta önce iç mekânda ekim yapılır. Salatalık ve kabak çok hızlı büyür ve kök bozulmasını sevmez; onları dışarı çıkarmadan 3–4 hafta önce ayrı kaplarda başlatın ya da doğrudan yerine ekin. İstanbul ve benzeri ılıman iklimlerde bu, çoğu sebze için şubat sonu–mart aralığına denk gelir; soğuk bölgelerde tarihleri birkaç hafta ileri alın.
Fide yetiştirme kabı
Dibi delikli her kap fidelik olabilir: viyol, bardak, yoğurt kabı ya da küçük saksı. Önemli olan fazla suyun dışarı akabilmesi ve her fideye kendi hücresinin verilmesidir; aynı kapta sık ekilen fideler birbirinin ışığını keser. Kabı, yetiştirme ortamını ve tohumu ayrı ayrı toplamak istemiyorsanız Kendim Diktim Fidelik Seti üçünü bir arada sunar (bodur domates, biber, salatalık, patlıcan, bamya ve turp çeşitleri); çocuklar için teneke kutuda domates veya biber fideliği olan Junior Garden Fidelik Seti vardır. Serinin tamamı Sebze Fidelendirme sayfasında.
Fidelik toprağı: hafif, gözenekli, temiz
Fidelikte bahçe toprağı kullanılmaz; ağır, taşlı ve hastalık taşıyabilir. İdeal karışım hafif ve gözeneklidir: torf tabanlı bir yetiştirme ortamı ile havalandırma için perlit ya da nem dengesi için vermikülit. Volkanik Torf saksı karışımını havalandırır ve suyu tutup köklere dengeli bırakır; Mineral Serisi içindeki perlit ve vermikülit çimlenme ve fide döneminde düzenli nem sağlar. Tüm toprak düzenleyiciler Bahçıvan Yardımcıları kategorisinde.
Tohumdan fide yetiştirme: adım adım
- Ortamı nemlendirin. Karışımı kaba doldurmadan önce hafifçe nemlendirin; ekimden sonra üstten bol su vermek tohumu kaydırır.
- Doğru derinliğe ekin. Genel kural tohum boyunun iki–üç katı derinliktir: domates ve biber yaklaşık yarım santim, salatalık bir–iki santim. Her hücreye iki tohum koyup sonra zayıfını kesin.
- Sıcak tutun. Domates ve biber 20–25 °C civarında en iyi çimlenir; soğuk pencere kenarı çıkışı haftalarca geciktirebilir. Çimlenene kadar kabın üstünü şeffaf bir kapak ya da poşetle örtmek nemi korur; filiz görününce örtüyü kaldırın.
- Işık verin. Filiz çıkar çıkmaz en aydınlık yere, mümkünse güney pencereye alın. Işık azsa fideler uzar ve devrilir; kabı her gün çeyrek tur döndürmek eğilmeyi azaltır.
- Ölçülü sulayın. Yüzey kuruyunca alttan tabağa su vererek ya da sprey ile sulayın; sürekli ıslak toprak kök boğazı çürüklüğüne yol açar.
- Besleyin. İlk gerçek yapraklar çıktıktan sonra düşük dozda, fide dönemine uygun bir besin kullanın. Plus Bitki Besini serisinin Tohum ve Fide formülü bu dönem içindir; ambalajdaki oranı aşmayın.
- Alıştırın ve şaşırtın. Fideler 4–6 gerçek yaprağa ulaşınca bir hafta boyunca gün içinde dışarı çıkarıp akşam içeri alarak alıştırın; son don riski geçince kalıcı yerine dikin. Domatesi ilk yapraklara kadar derin dikebilirsiniz, gövdeden ek kök verir.
Sorun giderme
Fideler uzun ve cılız: ışık yetersiz; kabı pencereye yaklaştırın, sıcaklığı biraz düşürün. Filizler kök boğazından devrilip ölüyor: aşırı nem ve havasızlık; sulamayı azaltın, hava akımı sağlayın, temiz kap ve temiz karışım kullanın. Tohum çıkmıyor: toprak soğuk ya da tohum derine gömülmüş; sıcak bir yer seçin ve derinliği azaltın. Yapraklar soluk yeşil: besin eksikliği; ilk gerçek yapraklardan sonra düşük dozda beslemeye başlayın.